Derde oom kwam me ophalen van het vliegveld van Bologna. Het bleek maar een klein uurtje rijden verwijderd naar zijn huis. Thuis aangekomen voelde ik gelijk al de kou die ik me nog herinnerde van mijn vorige bezoek. Dat wordt dus dikke kleren aan binnenshuis. Oom heeft de hele tweede verdieping voor ons gereserveerd. We hebben allemaal een eigen slaapkamer en een grote werktafel staat ook al klaar.
Om tijd te doden, want er valt niks te doen in de buurt, ging ik met oom mee naar het winkelcentrum in de buurt. We liepen in een grote supermarkt rond en kocht wat snacks voor bij de wijn die oom thuis heeft. Linda en Joop houden wel van een glaasje heb ik in China gemerkt. We gingen ook nog even naar een vriend van oom die een naai atelier heeft. Hij woonde in de buurt en zijn naai atelier in nog in werking, wel voor weinig verdienste. Toen we daar aankwamen zat een middelbare leeftijd vrouw daar in de zon, bij het wasgoed, met een stuk stof wat te trekken en knippen. Ze was een familielid van die vriend. Alle andere werknemers slapen nog. Die vriend is wel al wakker en zat aan de lunch van bami. We mochten we even in de atelier kijken. Oom stelde mij voor als zijn nichtje uit Nederland die een kijkje komt nemen in Italië hoe Chinezen hier leven. Bij wijze van interesse omdat ik het nooit eerder heb gezien, niet geheel waar, maar alleen op deze manier krijgt hij geen argwaan en laat die mij vrij ook om met mijn simpele camera foto’s te maken. Bij hem had ik echt, als ik met een grote camera had rondgelopen dan had het misschien niet gemogen. Nu leek ik gewoon net een nieuwsgierig meisje die niet veel van de wereld heb gezien. Oom vertelde dat hij ooit deze vriend had geholpen met starten van zijn zaak. Hij was namelijk een werknemer van oom geweest. Nu zijn ze gewoon vrienden. Deze vriend maakt kleding die ook in Frankrijk wel voor honderden euro’s per stuk worden verkocht. Het werk dat hier wordt verricht; het aan elkaar naaien van stukken aangeleverd stof tot een kledingstuk, verdient misschien 2 a 3 euro’s per stuk. Ongelooflijk hoeveel marge daar nog tussen zit. Maar veel dienen doen mensen niet meer. De opdrachtgevers stellen hoge eisen, vandaag afleveren morgen klaar. Dat betekent vaak ook ’s nacht doorwerken en overdag slapen. En dit gebeurt heel vaak. Zo worden Chinezen in Italië ook wel ‘Ombra Cinesi’ genoemd; ‘Chinese schaduw’: de Chinezen zijn er wel maar zijn niet zichtbaar. Ze bewegen zich in een andere wereld. Vooral de illegalen, zij zijn ook nog eens bang overdag over straat te lopen, bang om opgepakt te worden. Ze leven echt in een wereld waar het puur draait om werken en geld verdienen. Het jonge leven wordt zo verruild voor geld; ‘je lentes ruilen voor kopergeld’ noemt oom. Er zijn zelfs ook Chinezen die door het harde werken echt letterlijk neervallen achter een naaimachine, dood door uitputting. Voor oom hoeft het allemaal niet zo op deze manier. Hij vindt geld verdienen ook belangrijk. Verdienen, sparen en je toekomst opbouwen, maar het moet niet ten koste gaan van je leven en je gezondheid. En toch voel ik wel enige afgunst bij oom voor zijn vriend. Hij zei zelf niet voor zulke lage prijzen te werken, maar in deze tijd is, werk is werk. Hij draait wel en oom niet.
